Mọi người thường bất ngờ khi Dh Foods, sau một thời gian phát triển, mới bắt đầu xây dựng nhà máy (tới nay đã chuyển từ nhà máy cũ ở Lê Minh Xuân sang nhà máy mới ở Kizuna, và dự kiến hoàn thiện thêm một nhà máy nữa trong tương lai gần).
Lý do không phải vì mình chưa từng xây nên còn e dè, mà ngược lại, chính vì đã từng xây nhà máy rồi nên mình mới rút ra một bài học rất cay đắng: chưa chắc xây nhà máy đã là một quyết định đúng.
Đôi khi, chính những khoản đầu tư tưởng chừng “hoành tráng” lại khiến mình lún sâu hơn vào những quyết định sai lầm, thậm chí có thể làm gục ngã cả công ty. Để mình kể lại cho các bạn.
Bàn tay ta làm nên tất cả
Cuối năm 1992, sau lần khởi nghiệp lần đầu với thất bại nặng nề, mình bước vào lần khởi nghiệp thứ hai với gần như hai bàn tay trắng: ôm nợ, xoay xở từng đồng vốn và chấp nhận vay nóng với lãi suất lên tới 10% mỗi tháng chỉ để duy trì việc kinh doanh. Với một kho hàng nhỏ khoảng 80m², mình đăng ký lại thương hiệu, tự đi gõ cửa từng cửa hàng, mang theo ấm nước, bát đũa để nấu thử mì cho khách. Có những lần bị từ chối thẳng thừng, thậm chí bị gọi là “giun sấy khô”, nhưng mình vẫn kiên trì quay lại.
Chính sự lì đòn đó đã giúp mình dần xoay được dòng tiền. Hàng về là bán hết, tiền thu được lại tiếp tục quay vòng để trả nợ và nhập lô mới. Từ chỗ phải vay nóng với lãi suất cao, mình dần tạo được uy tín để giảm lãi suất, rồi đàm phán được công nợ với nhà cung cấp. Công việc bắt đầu vào guồng, doanh số tăng nhanh, mọi thứ từng bước ổn định trở lại.
Nhưng ngay trong giai đoạn tưởng như đã nắm chắc thế chủ động, khi mình bắt đầu tin rằng có thể đi nhanh hơn và làm lớn hơn, mình đã quá chủ quan khi đưa ra một quyết định quan trọng mà không lường trước hậu quả.
Ấp ủ kế hoạch lớn
Năm 1997, khi tình hình kinh doanh mì ăn liền đang phát triển tốt, thị trường bắt đầu xuất hiện những biến động. Chất lượng sản phẩm từ đối tác không còn ổn định như trước khiến việc cạnh tranh dần trở nên khó khăn hơn. Cùng lúc đó, tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến Ba Lan tăng thuế nhập khẩu mì ăn liền từ 10% lên 25% nhằm bảo hộ doanh nghiệp trong nước, làm chi phí kinh doanh của công ty mình đội lên đáng kể.
Những thay đổi đó khiến mình suy nghĩ: nếu tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, doanh nghiệp sẽ ngày càng bị động. Mình cần một hướng đi giúp kiểm soát tốt hơn cả về chất lượng lẫn chi phí.
Trong bối cảnh đó, mình bắt đầu nhìn thấy một “lời giải”. Thứ nhất, mình có mối quan hệ tốt với ngân hàng nên có thể tiếp cận nguồn vốn lớn. Thứ hai, việc đặt sản xuất tại Ba Lan - nơi có sẵn nguồn nguyên liệu - dường như giải quyết được cả hai bài toán: chủ động chất lượng và tối ưu chi phí.
Sau khi suy xét một hồi, mình thấy đây là một quyết định rất có lý: thị trường tạo áp lực, mình có nguồn lực, và hướng đi mới có vẻ khả thi. Chính vì vậy, mình quyết tâm đầu tư xây dựng nhà máy, với kỳ vọng biến những lợi thế đó thành tăng trưởng thực sự.
Nhưng khi bắt tay vào làm, mình mới nhận ra khoảng cách giữa “lý thuyết” và “thực tế” lớn đến mức nào.
Nói dễ hơn làm
Đầu tiên, mình phải mất rất nhiều thời gian để tìm kiếm một lô đất phù hợp, sau đó làm việc với công ty thiết kế nhà máy, rồi đến các đơn vị thi công móng và nền. Tiếp theo là làm việc với các nhà cung cấp khung thép, vách ngăn, mái nhà xưởng, rồi triển khai hệ thống đường xung quanh, hệ thống điện, hệ thống xử lý nước thải, cũng như lắp đặt nồi hơi, bình chứa khí đốt công nghiệp và hệ thống dẫn khí trong nhà máy.
Bên cạnh đó, mình còn phải tìm kiếm nhà cung cấp dây chuyền sản xuất mì ăn liền từ nhiều nơi như Việt Nam, Đài Loan và Nhật Bản. Để đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng cao và tối ưu số lượng công nhân trên dây chuyền, mình đã quyết định lựa chọn dây chuyền của Nhật Bản.
Đến giai đoạn tuyển dụng, mình tiếp tục tìm kiếm kỹ sư và công nhân cho nhà máy. Để có được những người có kinh nghiệm, mình đã bay về Việt Nam để tuyển hai nhân sự chủ chốt: một kỹ sư trẻ, tài năng đang làm việc tại một công ty mì ăn liền của Nhật Bản tại Việt Nam, và một kỹ sư công nghệ thực phẩm đang làm việc tại nhà máy mì A*****.
Sau đó, mình sang Nhật để đàm phán hợp đồng mua dây chuyền sản xuất. Sau nhiều vòng thương lượng mà vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi, mình quyết định mời Tổng Giám đốc của tập đoàn Nhật Bản sang Ba Lan để đàm phán vòng cuối. Mình đã đề nghị mời ông sang tham quan Ba Lan trong vài ngày và phía mình sẽ chi trả toàn bộ chi phí, bao gồm vé máy bay, khách sạn và ăn ở, nên đối tác đã đồng ý. Khi đối tác sang Ba Lan, mình cũng mời giám đốc ngân hàng - đơn vị tài trợ vốn cho mình - cùng tham gia đàm phán, và cuối cùng hai bên đã đạt được thỏa thuận như mong muốn.
Tuy nhiên, khi mình còn đang lâng lâng trong niềm vui đạt được thỏa thuận, thì những khó khăn không lường trước bắt đầu xuất hiện.
Khó khăn chồng chất khó khăn
Thời gian chuẩn bị xây dựng nhà máy và mua dây chuyền sản xuất kéo dài khoảng hai năm. Do chưa có kinh nghiệm, mình gần như dành toàn bộ thời gian cho dự án này, dẫn đến việc lơ là hoạt động kinh doanh cốt lõi của công ty. Đồng thời, do đầu tư quá nhiều vốn vào nhà máy, mình không còn nguồn lực để phát triển sản phẩm mới, khiến công ty dần mất vị thế cạnh tranh trên thị trường. Trong khi các đối thủ liên tục phát triển, mình lại gần như dậm chân tại chỗ và doanh số bắt đầu giảm sút.
Khó khăn về dòng tiền bắt đầu xuất hiện khi vừa phải trả nợ ngân hàng trong thời gian ngắn (khoảng 4 năm), vừa phải đối mặt với doanh số giảm. Cùng với đó là hàng loạt vấn đề phát sinh trong vận hành, từ nhân sự đến các thủ tục với chính quyền địa phương.
Từ chỗ đang làm ăn tốt, doanh nghiệp rơi vào thế kẹt: một bên là khoản đầu tư lớn chưa tạo ra giá trị, một bên là nền tảng kinh doanh đang yếu dần. Tất cả xuất phát từ quyết định xây nhà máy, khi mình mải theo đuổi mở rộng mà đánh mất sự tập trung vào nền tảng của doanh nghiệp.
Xây nhà máy tưởng chừng như là chuyện tốt, bởi mình có rất nhiều lợi thế, kể cả kinh nghiệm, vốn, dây chuyền.... nhưng bây giờ tất cả điều đó lại thành áp lực. Mỗi ngày trôi qua, mình đều cảm thấy mệt mỏi. Có những buổi sáng, mình không muốn thức dậy, không muốn bước chân vào công ty, không muốn giải quyết bất cứ việc gì dù nó vốn chẳng khó. Niềm vui trong công việc đã biến mất, thay vào đó là áp lực nặng nề và sự bất lực khôn nguôi.
Thời điểm đó, tình cờ có một vị Đại gia xuất hiện và ngỏ ý mua lại công ty. Sau nhiều ngày trăn trở, nhấc lên hạ xuống nhiều lần, mình tự nhìn nhận lại chỗ sai lầm và tìm cách "giải thoát" tinh thần cho chính mình. Mình buộc phải đưa ra một quyết định mà trước đó chưa từng nghĩ tới là chuyển nhượng lại 80% cổ phần công ty, còn giữ lại 20% theo đề nghị của vị Đại gia kia.
Vậy là sau 10 năm xây dựng công ty, dồn vào đó cả vốn liếng, trí lực, thời gian và công sức, mình đã đạt được mục tiêu ấp ủ bấy lâu là xây dựng nhà máy. Nhưng cũng chính lúc đó, thị trường dạy cho mình một bài học rất cay đắng về quản lý rủi ro.
Mình nhận ra rằng không phải lúc nào xây nhà máy cũng là một bước đi đúng. Trong kinh doanh, điều quan trọng không phải là làm lớn nhanh đến đâu, mà là đủ tỉnh táo để cân nhắc và giữ được sự linh hoạt. Thà bước chậm mà chắc, còn hơn là đi nhanh nhưng đánh đổi cả nền tảng của mình.
Lời kết
Sau cú vấp với quyết định xây nhà máy, mình mới thực sự thấm thía một điều: không phải cứ đầu tư lớn là sẽ đi xa hơn.
Sai lầm của mình là xây nhà máy khi chưa đủ nền tảng và lại ôm quá nhiều thứ cùng một lúc: vừa sản xuất, vừa vận hành, vừa phát triển sản phẩm. Khi nguồn lực bị dàn trải, lợi thế ban đầu cũng dần bị bỏ quên.
Ở những lần xây dựng nhà máy sau của Dh Foods (đến nay là nhà máy thứ 3), mình làm từ từ, không vội mà đi từng bước chắc chắn, chủ động tận dụng nguồn lực từ đối tác và cùng họ phát triển. Những phần người khác làm tốt, mình để họ làm; còn nhà máy của mình chỉ tập trung vào những khâu cốt lõi tạo ra giá trị.
Chúc các bạn trên hành trình kinh doanh của mình luôn đủ tỉnh táo để biết khi nào nên mở rộng, khi nào cần dừng lại và luôn giữ được điều cốt lõi trước khi nghĩ đến những bước đi lớn hơn.
Mọi chuyện rồi sẽ tốt đẹp.
.png)
.png)
